Brytyjskie Stowarzyszenie Szerokiego Toru

Opis

Broad Gauge Society to brytyjskie stowarzyszenie założone w 1980 roku, którego celem jest badanie i modelowanie kolei o szerokim torze 7 stóp i ¼ cala (ok. 2140 mm). Ten rozstaw został wybrany przez Isambarda Kingdoma Brunela dla Great Western Railway (GWR) w latach 30. XIX wieku i funkcjonował do maja 1892 roku, kiedy GWR przestawiła ostatnie linie na tor normalny (4 stopy i 8½ cala). Stowarzyszenie zrzesza badaczy historii, modelarzy w skali 4 mm i 7 mm oraz osoby zainteresowane odtwarzaniem toru w skali naturalnej.

Serwis jest oficjalną stroną tego stowarzyszenia. Stowarzyszenie podaje, że ma ponad 350 członków, organizuje spotkania, wyprawy terenowe i udział w wystawach modelarskich, a także wydaje czasopismo „Broadsheet” (dwa numery w roku) i biuletyn „News-Sheet”. Strona pełni przede wszystkim rolę wizytówki i zbioru materiałów referencyjnych: opisuje historię systemu, pozostałości obiektów, lokomotywy i tabor, a także udostępnia indeksy publikacji stowarzyszenia.

Z punktu widzenia polskiego czytelnika zasób dotyczy wąskiej, ale ciekawej części historii kolei: wczesnej kolei brytyjskiej, zanim w 1845 roku ustalono jeden standard. Treści są w całości po angielsku.

Zawartość

Historia systemu (History)

Strona „Broad Gauge ?” (history/bg_what_is.html) tłumaczy, czym był szeroki tor, dlaczego Brunel go wybrał i jak w 1845 roku powołano komisję ds. rozstawu torów, która zarekomendowała tor 4 stopy 8½ cala. Menu prowadzi też do podstron „A Broad History” i „Track and Signalling” (ich treści nie sprawdzono w tej recenzji). Strona „Time Line Map” to interaktywna mapa rozwoju linii szerokotorowych w krokach 5-letnich, z zaznaczeniem spółek kolejowych, które budowały linie. Mapa wymaga JavaScriptu i nie była w pełni testowana przez redaktora.

Lokomotywy i tabor (Locomotives, Rolling Stock)

Dział lokomotyw (locos/locos_intro.html) opisuje najwcześniejsze konstrukcje Brunela i Daniela Gooch'a, lokomotywy typu 2-2-2 i 4-2-2 (np. „Iron Duke”) oraz konstrukcje Jamesa Pearsona dla Bristol & Exeter Railway z bardzo dużymi kołami napędowymi. Osobne podstrony to lista lokomotyw szerokotorowych i „Locos Today”, czyli to, co zachowało się do dziś (np. lokomotywa Tiny w Buckfastleigh). Dział „Data Sheets” (pubs/pub_data_sheet_index.html) zawiera indeks kart z rysunkami wagonów i lokomotyw z wymiarami i historią, zebranych przez zmarłego Eddy'ego Browna i rozwijanych przez stowarzyszenie.

Pozostałości i dziedzictwo (Heritage, Remnants, Train Sheds)

Strona „BG – Remnants” (heritage/bg_remnants.html) zestawia z bazy stowarzyszenia obiekty zachowane z epoki szerokiego toru: zabytki klasy I (m.in. most Royal Albert w Saltash, dworzec Temple Meads w Bristolu), zabytki klasy II (dworce w Bath, Bridgwater, Mortimer, Torquay) i inne obiekty, np. tunel Box Tunnel i stację w Frome. Menu zawiera też dział „Train Sheds” (wiaty dworcowe z epoki; jego treści nie sprawdzono).

Wyprawy terenowe (Field Trips)

Roczne wyprawy stowarzyszenia po trasach dawnych linii szerokotorowych. Na stronie są relacje z lat 2006–2017, m.in. South Devon (2017), okolice Swansea (2012), Dorset (2011), Pembrokeshire (2010), Exeter–Taunton (2008), Torquay (2007) i Culham–Windsor (2006). Każda wyprawa ma opis trasy, odwiedzonych obiektów i fotografie.

Modelarstwo (Modelling)

Dział dla modelarzy: wprowadzenie, standardy skali 4 mm i 7 mm, katalog części i dostawców, a także podstrona o układaniu toru w skali 7 mm (w menu: „7mm Baulk Road”, treści nie sprawdzono). Strony sklepów (4 mm, 7 mm) i innych dostawców mają charakter ofertowy.

Wystawy i wydarzenia (Exhibitions, Events)

Archiwum wystaw modelarskich z lat 2008–2016 (strony rocznikowe) oraz tabela „Events” z listą imprez, w których stowarzyszenie uczestniczy.

Publikacje (Publications)

• Broadsheet – indeks artykułów czasopisma stowarzyszenia z numerem, stroną, opisem treści, datą i autorem. Wyszukiwarka i sortowanie działają w tabeli. Indeks podaje, że został zaktualizowany o numer z jesieni 2025 roku.
• Książki BGS – m.in. wznowiona publikacja o atmosferycznej kolei Brunela na South Devon Railway z akwarelami Williama Dawsona z 1848 roku.
• Karty danych (Data Sheets) – indeks kart rysunkowych taboru i elementów nawierzchni, z opcją wyszukiwania.
• NRM Index – indeks rysunków lokomotyw z Narodowego Muzeum Kolejnictwa w York.

Ocena redakcji

Zasób dostaje dobre noty za unikalność (indeksy publikacji i kart rysunkowych to materiały, których nie znajdziemy gdzie indziej) i za przejrzystą strukturę menu. Najlepiej wypadła próbka J3 – wszystkie sprawdzone podstrony ładują się i czytają bez usterek.

Słabsze są rzetelność i głębia treści: strona nie podaje wyraźnej daty publikacji większości podstron, nie zawiera bibliografii, a pełne artykuły są dostępne tylko w czasopiśmie członkowskim. Dział wypraw i wystaw kończy się przed rokiem 2017, co obniża ocenę aktualności, choć aktualności o indeksie z jesieni 2025 roku pokazują, że strona jest sporadycznie aktualizowana.

Nie udało się ustalić liczby publikacji (brak mapy strony, a serwis nie ma licznika), więc miara dorobku nie wchodzi do oceny. Ocena rzetelności i zakresu opiera się w dużej mierze na próbce R5 i pytaniach jakościowych.

Jak korzystać

• Zacznij od strony „Broad Gauge ?” i od „Time Line Map”. Mapa wymaga JavaScriptu, a na urządzeniach z wąskim ekranem etykiety miast i spółek mogą się nie pokazać.
• Do kwerendy o konkretnym taborze lub linii przejrzyj indeks Broadsheet (artykuły z numerem i stroną) oraz indeks kart danych. Wyszukiwarka w tabeli działa przy wpisaniu fragmentu nazwy.
• Wyprawy terenowe są dobrym punktem wyjścia do szukania zachowanych pozostałości w Wielkiej Brytanii (np. Totnes, Torquay, Bristol).
• Strona nie jest wielojęzyczna – wszystkie treści są po angielsku. Nazwy stacji i lokomotyw warto przeszukiwać w wersji oryginalnej.
• Członkostwo (25 £ rocznie dla mieszkańców Wielkiej Brytanii, dodatkowa opłata za wysyłkę dla zagranicy) daje dostęp do czasopisma i kart danych – dotyczy to czytelnika z Polski, jeśli chce korzystać z pełnych artykułów.

Dla kogo

• Dla modelarzy szerokotorowych i historyków kolei brytyjskiej XIX wieku – indeksy i karty rysunkowe są tu wyjątkowo przydatne.
• Dla badaczy wczesnej kolei i rozstawu torów – historia GWR, komisja z 1845 roku i pozostałości obiektów.
• Nie dla osób szukających aktualnego rozkładu jazdy, bieżących wiadomości kolejowych ani informacji o współczesnych przewoźnikach.

Historia

• 1980 – założenie stowarzyszenia (wg strony „About”). Stowarzyszenie podaje, że od tego roku wydaje Broadsheet; data pierwszej publikacji samego serwisu nie jest znana, dlatego w polu pierwsza_publikacja wpisano rok założenia.
• 1845 – komisja ds. rozstawu torów (Gauge Commission) rekomendowała tor normalny (wg Wikipedia i strony serwisu).
• 1892 – ostatnie linie GWR przestawione z szerokiego toru na normalny (21–22 maja 1892, wg nrmfriends.org.uk; miesiąc 1892 podaje też strona główna serwisu).
• 2016 – ostatnia wystawa modelarska w menu serwisu.
• 2017 – ostatnia relacja z wyprawy terenowej w menu serwisu (South Devon).
• jesień 2025 – aktualizacja indeksu Broadsheet o numer z jesieni 2025 roku (wg strony głównej; dokładna data publikacji nieznana, stąd ostatnia_publikacja: 2025).
• Cykl nieregularny wybrano, bo serwis jest aktualizowany sporadycznie (wyprawy i wystawy bez nowych wpisów od kilku lat, aktualizacje indeksu co jakiś czas) – nie ma stałego rytmu publikacji.

Źródła wpisu

• Strona główna https://www.broadgauge.org.uk/ – sprawdzona 2026-11-04 (treść, menu, miniatura).
• https://www.broadgauge.org.uk/about/bgs_about.html – sprawdzona 2026-11-04.
• https://www.broadgauge.org.uk/about/bgs_membership.html – sprawdzona 2026-11-04.
• https://www.broadgauge.org.uk/about/bgs_events.html – sprawdzona 2026-11-04 (tabela, bez wpisów widocznych bez JavaScriptu).
• https://www.broadgauge.org.uk/history/bg_what_is.html – sprawdzona 2026-11-04.
• https://www.broadgauge.org.uk/history/bg_gauge_map.html – sprawdzona 2026-11-04 (tekst; interaktywnej mapy nie oceniano wizualnie).
• https://www.broadgauge.org.uk/heritage/bg_remnants.html – sprawdzona 2026-11-04.
• https://www.broadgauge.org.uk/locos/locos_intro.html – sprawdzona 2026-11-04.
• https://www.broadgauge.org.uk/field_trips/trip_2017.html – sprawdzona 2026-11-04.
• https://www.broadgauge.org.uk/pubs/pub_broad_sheet.html – sprawdzona 2026-11-04.
• https://www.broadgauge.org.uk/pubs/pub_data_sheet_index.html – sprawdzona 2026-11-04.
• https://www.broadgauge.org.uk/pubs/pub_bgs_books.html – sprawdzona 2026-11-04.
• Mapa strony (mapa_strony.py) – brak sitemap, PUBLIKACJE nieustalone.
• Źródła niezależne (R5): en.wikipedia.org/wiki/Broad-gauge_railway; nrmfriends.org.uk (artykuł o końcu broad gauge GWR); en.wikipedia.org/wiki/Royal_Commission_on_Railway_Gauges; en.wikipedia.org/wiki/Royal_Albert_Bridge; wyniki wyszukiwania o lokomotywie Tiny (preservedbritishsteamlocomotives.com, lista pojazdów zachowanych South Devon Railway).
• Wyszukiwania U1: 2026-11-04, 3 zapytania (WebSearch).