Historyczne rozkłady jazdy niemieckich kolei 1914–1944

Opis

Deutsches Kursbuch to bezpłatne archiwum skanów niemieckich rozkładów jazdy i rocznych planów kolejowych z lat 1914–1944. Strona zawiera kilkanaście wydań: od majowego wydania „Hendschels Telegraph” z 1914 roku, przez letnie i zimowe wydania rozkładu niemieckiego z lat 1939–1941, po roczne plany (Jahresfahrplan) na lata 1942/43, 1943 i 1944/45.

Strona prowadzona jest przez jedną osobę, która podaje w stopce swoje dane kontaktowe. Na stronie nie widać oficjalnego wydawcy ani instytucji. Materiał przedstawiono w formie archiwalnej, bez komentarza historycznego, więc jest przydatny głównie dla osób, które wiedzą, czego szukają.

Zawartość

Wydania przedwojenne (1914–1939)

Rozkład „Hendschels Telegraph” z maja 1914 roku z częściami: instrukcja użytkowania, spis stacji, koleje Niemiec, Austrii i Szwajcarii, małe, uliczne i górskie koleje, statki parowe oraz połączenia bezpośrednie wagonów. Na stronie znajduje się też spis letniego wydania niemieckiego rozkładu z 15 maja do 7 października 1939 roku.

Wydania z lat 1941–1942

Letnie wydanie z 1941 roku (ważne od 5 maja), zimowe 1941/42 (od 6 października 1941) oraz roczny plan 1942/43 (od 4 maja 1942). Każde z nich ma spis treści, listę map przeglądowych oraz części o połączeniach dalekobieżnych i zestawieniach pociągów.

Wydania z lat 1943–1944

Roczny plan 1943 (od 17 maja 1943), zimowe wydanie 1943/44 (od 1 listopada 1943) oraz roczny plan 1944/45 (od 3 lipca 1944 „bis auf weiteres”). W tych wydaniach spisy są ułożone tak jak w wydaniach z 1941 i 1942 roku.

Ocena redakcji

Zasób jest wiarygodny w tym, co przedstawia: każde wydanie ma tytuł z datą ważności, a struktura jest spójna. Niepewność dotyczy jednak samych dat. Część z nich udało się potwierdzić w niezależnych katalogach (maj 1939, 4 maja 1942, 17 maja 1943), ale daty wydań z 1941/42 i 1944/45 nie zostały potwierdzone i wpis ich nie przesądza.

Ocena zakresu jest ograniczona, bo zasób obejmuje tylko 1914–1944 i nie opisuje współczesnych przewoźników. Próbka Z1 dotyczy listy powojennej i nie jest rozstrzygnięta. Skany nie były oceniane pod kątem czytelności, więc część pytań o jakość obrazu pozostaje nieustalona.

Jak korzystać

• Wejdź w rok, który interesuje, a potem w spis treści tego wydania. Każde wydanie ma osobną podstronę, więc łatwiej przeglądać je w tej kolejności, niż szukać w całości.
• Wydania są pisane po niemiecku. Warto znać nazwy działów, które powtarzają się we wszystkich wydaniach: Fernverbindungen, Verzeichnis der Fernverbindungen, Zug- und Wagenverzeichnis.
• Nie widziano wersji polskiej ani angielskiej. Polskiemu odbiorcy przyda się głównie do sprawdzania dawnych połączeń w niemieckiej sieci kolejowej.
• Przy cytowaniu danych warto sprawdzić daty ważności u innych źródeł, bo strona ich nie opisuje.

Dla kogo

• Dla badaczy historii kolei, modelarzy wiernie odtwarzających epokę i pasjonatów dokumentów przedwojennych.
• Mniej przydatny dla osób szukających aktualnego rozkładu lub informacji o współczesnym ruchu.

Historia

• 1914 – na stronie pojawia się najstarsze wydanie z zasobu: „Hendschels Telegraph”, maj 1914.
• 1939 – letnie wydanie rozkładu ważne od 15 maja do 7 października 1939 roku (dane zasobu).
• 1941–1944 – kolejne roczne i sezonowe wydania, ostatnie z lipca 1944 roku.
• Cykl oznaczono jako zamkniety: zasób ma skończony zestaw wydań, a z treści strony nie wynika, by był uzupełniany.

Źródła wpisu

• Strona główna https://www.deutsches-kursbuch.de/ – sprawdzona 23.10.2026 (tekst, spis wydań, linki).
• Podstrony wydań: 1914 (1914/1_hoch.htm), 1941 (1941/inhalt.htm), 1942/43 (1942/F_2.htm), 1944/45 (1944-45/Z_1.htm), spis map (karten.htm) – sprawdzone 23.10.2026.
• Weryfikacja dat w niezależnych źródłach: timetableworld.com (DR 1939-05), katalog Landesarchiv Sachsen-Anhalt (4 maja 1942), katalog ZBW (17 maja 1943).
• Wyszukiwania U1 (3 zapytania) i Z1 – wykonane 23.10.2026.