SteamIndex – czasopisma kolejowe

Opis

SteamIndex to prywatny, angielskojęzyczny serwis o kolei parowej w Wielkiej Brytanii i za granicą, który przez lata budował jego założyciel, Kevin P. Jones (podpisywany jako KPJ). Strona główna ma formę katalogu z działami o ludziach, organizacjach, książkach, czasopismach i lokomotywach. Ta recenzja dotyczy tylko jednego działu: strony o literaturze periodycznej, czyli o czasopismach kolejowych.

Strona jest opisem historii pism: od wczesnych periodyków inżynierskich i wydawanych przez stowarzyszenia po popularne magazyny dla miłośników kolei. Autor wyjaśnia, dlaczego część źródeł jest trudno dostępna (rozproszone roczniki, biblioteki publiczne ograniczające dostęp) i jak można je znaleźć w sieci. Dużo miejsca poświęca pismom, które przez lata wydawały wydawnictwa Ian Allan, a także lokalnym czasopismom irlandzkim i stowarzyszeniowym.

Na stronie widać wyraźnie, że to zbiór osobistych notatek, a nie instytucjonalne opracowanie. Zawiera odwołania do konkretnych numerów i stron, krytyczne komentarze o jakości wydawnictw i wskazówki, gdzie szukać archiwaliów.

Serwis i jego status

Pod względem prawnym strona jest zachowana w formie archiwum: na stronie głównej napisano, że Kevin Jones przestał prowadzić serwis w lipcu 2023 r., a prawa do tekstu przekazano nowemu redaktorowi, z zaznaczeniem, że autorstwo nadal przypisuje się KPJ. Nie znaleziono w pobranej treści informacji o planowanych nowych publikacjach.

Zawartość

Historia pism i ich rozwój

Dział opisuje, jak wydawano czasopisma o lokomotywach od przełomu XIX i XX wieku: pisma inżynierskie (m.in. Journal of the Institution of Locomotive Engineers, Proceedings of the Institution of Mechanical Engineers), handlowe (Railway Engineer, Railway Gazette) i entuzjastyczne (Locomotive Magazine, Railway Magazine). Są też fragmenty o pismach krótkotrwałych (np. Railway Notes z lat 1909–1911 czy The Locomotive News & Railway Notes z lat 1919–1923).

Okres powojenny i współczesność

Opisano losy Trains Illustrated, Railway World i Backtrack oraz tego, jak zmieniał się rynek po wojnie. Część sekcji 'Current scene' jest pisana już jako komentarz do stanu rynku, bez dat, co obniża jej wartość jako źródła.

Pisma irlandzkie i stowarzyszeniowe

Osobna część dotyczy czasopism Irlandzkiego Towarzystwa Kolejowego (IRRS Journal, założone jako biuletyn i wydawane od 1947 r.), a także magazynu RPSI Five Foot Three. Są tu też uwagi o Historycznym Towarzystwie Kolei (HMRS Journal) i jego artykułach o lokomotywach NCC.

Podstrony pism (key files i indeksy)

Dział prowadzi do osobnych stron o pismach: Railway World (key file z numerami i zmianami tytułu), Locomotive Magazine / Locomotive Railway Carriage & Wagon Review (key file z uwagami o indeksach), LMS Journal (indeks zawartości numerów 1–9), Steam World, British Railway Journal i Backtrack. Każda taka strona ma charakter indeksu lub krytycznego przeglądu pisma.

Bibliografia historyczna

Na końcu strony znajduje się lista artykułów o historii czasopism, m.in. prace C.J. Allena, H. Holcrofta, L.E. Brailsforda czy M. Robbinsa, z numerami czasopism i rokiem wydania. Lista nie jest aktualizowana i wymaga sprawdzenia w katalogach.

Ocena redakcji

Serwis wyróżnia się konkretnością: przy większości opisów podano źródło, rok lub numer, a autor często powołuje się na własne kolekcje i na konkretne archiwa. Bibliografia i indeksy zawartości są cenne tam, gdzie nie ma ich w innym miejscu w sieci, zwłaszcza dla pism klasy LMS i Railway World.

Słabsze strony to brak aktualizacji od 2023 r., jeden martwy odnośnik w próbce (404 dla GWR Journal), sekcje bez dat i styl osobistych komentarzy, który bywa trudny do odróżnienia od faktów. Na uwagę zasługuje też rozbieżność dat w historii Railway World (w jednych źródłach zmiana nazwy w 1940 r., w innych w 1952 r.); w wpisie tego nie rozstrzygamy.

Wartość dla polskiego czytelnika jest pośrednia: to przewodnik po angielskojęzycznej literaturze, który pomaga znaleźć źródła do badań nad lokomotywami, ale nie opisuje polskich pism.

Jak korzystać

• Zacznij od strony magazine.htm, a potem przechodź do key files konkretnych pism przez odnośniki w tekście.
• Przy szukaniu konkretnych numerów sprawdź najpierw indeks zawartości na stronie danego pisma; wyszukiwarka wewnętrzna serwisu nie obejmuje innych serwisów, o czym autor sam wspomina na stronie LMS Journal.
• Strona jest po angielsku. Nazwy pism i wydawców warto wpisać w katalogach bibliotecznych (np. National Archives, Museum Wales) w celu sprawdzenia zbiorów.
• Odnośnik do GWR Journal (gwrj/gwrj1.htm) zwraca błąd 404 – warto wrócić do strony głównej i poszukać działu o tym piśmie.
• Wersja językowa: tylko angielska, bez tłumaczeń.

Dla kogo

• Dla historyków kolei, badaczy lokomotyw i modelarzy szukających źródeł o czasopismach z lat 1900–1960.
• Dla osób, które chcą zrozumieć, jak zmieniały się brytyjskie pisma o kolei i kto je wydawał.
• Nie dla osób szukających aktualnych wiadomości kolejowych, cennika biletów czy polskich źródeł – ten dział nie jest na to przeznaczony.

Historia

• 1909 – powstaje Stephenson Locomotive Society; wiele źródeł wiąże jej początek z własnym pismem.
• 1935 – Railway Gazette wchłania The Railway Engineer (luty).
• 1942 – Ian Allan wydaje pierwszy ABC z numerami lokomotyw (sam początek kolekcji wydawnictw Ian Allan).
• 1959 – Railway World przechodzi w ręce Ian Allan Publishing (wg Wikipedii); w listopadzie kończy wydawanie Locomotive Magazine.
• 2011-02-18 – data widoczna na końcu strony magazine.htm (najpóźniejsza data na stronie; nie ustalono, czy to data ostatniej zmiany treści).
• 2013 – data na kluczu Railway World (12 kwietnia 2013), jako przykład aktualizacji podstron.
• 2023 – w lipcu Kevin P. Jones kończy prowadzenie serwisu; strona zostaje zachowana jako archiwum.

Cykl: wybrano zamkniety, bo serwis nie jest już uzupełniany, a jego zawartość jest zbiorem historycznym, który redaktor zachował do dalszego wykorzystania.

Źródła wpisu

• https://steamindex.com/ – strona główna, pełny tekst (sprawdzono 2026-10-12), w tym sekcja o redaktorze i prawach autorskich.
• https://steamindex.com/magrack/magazine.htm – dział o czasopismach, pełny tekst (sprawdzono 2026-10-12); liczba publikacji nieustalona (brak mapy strony, nie liczono ręcznie).
• https://steamindex.com/railwayworld/key.htm – key file Railway World (sprawdzono 2026-10-12).
• https://steamindex.com/locomag/key.htm – key file Locomotive Magazine (sprawdzono 2026-10-12).
• https://steamindex.com/magrack/lmsj.htm – LMS Journal, fragment (sprawdzono 2026-10-12).
• https://steamindex.com/magrack/gwrj/gwrj1.htm – odnośnik zwrócił 404 (sprawdzono 2026-10-12).
• Źródła do R5 i Z1: Wikipedia (EN) – Railway Gazette International, Locomotive Railway Carriage & Wagon Review, Stephenson Locomotive Society, Railway World, Ian Allan Publishing; culhamticketoffice.co.uk (kolekcja Ian Allan).
• Źródła do U1: wyniki WebSearch z trzech zapytań (2026-10-12): Archiv für Eisenbahnwesen (DBC Wrocław), PressReader (Steam Railway), railarchive.net, advanced-steam.org, steamlocomotive.com.